Σχεδόν δύο χρόνια μετά την κατάθεσή της εκδικάστηκε πρόσφατα από το Ε’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας η αίτηση ακύρωσης που άσκησαν 26 περιβαλλοντικές οργανώσεις, σωματεία και πολίτες από τον Έβρο και όλη τη χώρα, κατά της άδειας εγκατάστασης δύο αιολικών σταθμών σε αναδασωτέες εκτάσεις της περιοχής Μύτακα Συκορράχης, οι οποίοι αδειοδοτήθηκαν μόλις έναν μήνα μετά την καταστροφική πυρκαγιά του Έβρου το καλοκαίρι του 2023.
Η πυρκαγιά εκείνη χαρακτηρίστηκε ως η «μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και κατέκαψε μοναδικά και πολύτιμα -από απόψεως βιοποικιλότητας και οικολογικής και αισθητικής αξίας- οικοσυστήματα, όπως το Δάσος της Δαδιάς, το δάσος της Κίρκης κ.ά.
Το ζήτημα που ετέθη προς το ανώτατο ακυρωτικό Δικαστήριο της χώρας από τους προσφεύγοντες με την αίτησή τους είναι ένα: η αντισυνταγματικότητα των διατάξεων, στις οποίες στηρίζεται η προσβαλλομένη ΑΕΠΟ, οι οποίες επέτρεψαν σταδιακά από τη νομοθεσία μας την εγκατάσταση Α/Γ σε αναδασωτέες εκτάσεις, επιλογή την οποία επικύρωσε το έτος 2012 η απόφαση 2499 της ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Η απόφαση ΣτΕ Ολ 2499/2012 υπέλαβε τότε ως δεδομένο ότι οι ανεμογεννήτριες έχουν αμελητέες επιπτώσεις στα δασικά οικοσυστήματα, δεν παρεμποδίζουν τη διαδικασία αναδάσωσης και αποτελούν τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη σωτηρία του πλανήτη από την υπερθέρμανση και την κλιματική αλλαγή. Η Ελλάδα όφειλε επομένως, κατά την απόφαση εκείνη, να εγκαταστήσει όσο περισσότερες Α/Γ μπορούσε οπουδήποτε στη χώρα, ώστε να συμβάλει στην προσπάθεια αυτή, για την οποία θεωρήθηκε ότι έπρεπε να υποχωρήσει ακόμα και η ρητή Συνταγματική επιταγή για την απαγόρευση διάθεσης των αναδασωτέων εκτάσεων για άλλη χρήση πλην της ίδιας της αναδάσωσης.
Σήμερα ωστόσο η παγκόσμια επιστημονική έρευνα και εμπειρία έχει καταδείξει ότι τίποτα από όσα υποστηρίχθηκαν στην απόφαση εκείνη δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ως δεδομένο και αναντίρρητο. Τουναντίον οι ΑΠΕ αποδείχτηκε, στα χρόνια που μεσολάβησαν, ότι έχουν σοβαρές συνέπειες στα δασικά οικοσυστήματα, πολύ δε περισσότερο στα κατεστραμμένα, ενώ σύμφωνα και με το ευρωπαϊκό δίκαιο και τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε., μη νομίμως αδειοδοτούνται σε δάση που είναι και οικότοποι, για τους οποίους δεν υπάρχουν στόχοι διατήρησης.
Μελέτες και έρευνες, όπως του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων την οποία οι αιτούντες επικαλούνται και προσκομίζουν, έχουν καταδείξει ότι η εγκατάσταση Α/Γ σε δασικά οικοσυστήματα πλήττει τη συνολική λειτουργία τους, τα κατακερματίζει με τους τεράστιους δρόμους που διανοίγονται για τη μεταφορά τους και καταργεί την πολύτιμη οικοσυστημική λειτουργία των βουνών, τα οποία πακτώνονται με τόνους μπετόν που δεν πρόκειται ποτέ να φύγει από μέσα τους, γεγονός που καθιστά αναληθή και την όποια αναφορά στις μελέτες τέτοιων έργων περί δήθεν αποκατάστασης του περιβάλλοντος στο τέλος του κύκλου της ζωής τους.
Τα δάση, τονίζουν οι προσφεύγοντες, είναι ενιαία οικοσυστήματα, των οποίων όλα τα στοιχεία αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπιδρούν, η δε διατάραξη που υφίστανται από την εγκατάσταση ανεμογεννητριών τα βιώσιμα δάση, πλήττει πολύ περισσότερο και ανεπανόρθωτα την ικανότητα ενός κατεστραμμένου – καμένου δάσους να αναγεννηθεί, όπως επιβάλλει η συνταγματική διάταξη.
Αλλά και όσον αφορά το «δημόσιο συμφέρον» για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως υποστηρίζουν οι προσφεύγοντες, τα πράγματα έχουν επίσης αλλάξει ριζικά. Η Ελλάδα έχει ήδη προ πολλού εκπληρώσει όλους τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην πράσινη μετάβαση, ενώ πλέον και η ίδια η Πολιτεία έχει παύσει να αναφέρεται στην κλιματική αλλαγή και στη σωτηρία του πλανήτη και διακηρύσσει πανηγυρικά ότι οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ σκοπό έχουν τις αθρόες εξαγωγές ενέργειας και τη δημιουργία ολοένα νέων επενδυτικών ευκαιριών, δηλαδή μια καθαρά επικερδή επιχειρηματική δραστηριότητα.
Ακόμα όμως και αν έπρεπε να υιοθετήσουμε μια τέτοια επιλογή, διερωτώνται οι προσφεύγοντες: δεν αρκούν όλες οι άλλες περιοχές της χώρας; Πρέπει να θυσιαστούν ακόμα και οι αναδασωτέες εκτάσεις και να αντιμετωπίζεται η Ελλάδα ωσάν να ήταν ο παγκόσμιος ρυπαντής, ενώ η συμμετοχή της στην παγκόσμια υπερθέρμανση είναι απειροελάχιστη;
Οι αιτούντες τόνισαν ότι τα δασικά οικοσυστήματα αποτελούν τις φυσικές καταβόθρες των αερίων του θερμοκηπίου, επιτελώντας από μόνα τους με άμεσο, φυσικό και απολύτως ανέξοδο τρόπο, τη λειτουργία καθαρισμού της ατμόσφαιρας, πολύ καλύτερα από οποιαδήποτε εγκατάσταση ΑΠΕ.
Αυτά ακριβώς όμως τα δάση καταστρέφονται πλέον κάθε χρόνο από τις πυρκαγιές, κατά εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα, γεγονός που σήμερα καθιστά επιτακτικό δημόσιο συμφέρον την ίδια την αναδάσωση, η οποία άλλωστε σύμφωνα με τη νομοθεσία (ν. 998/1979) και τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, προς την οποία η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται (άρθ. 95 Συντ.), συνιστά σκοπό δημόσιας ωφέλειας που υπερακοντίζει και καθιστά ανακλητή κάθε πράξη που παρεμποδίζει την πραγμάτωσή της.
Ακόμα επομένως και για εκείνους που το 2012 θεώρησαν αντίθετα προς το Σύνταγμα ότι η εγκατάσταση ΑΣΠΗΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις ήταν θεμιτή και επιβεβλημένη -ερμηνεύοντας μάλιστα το άρθρο 117 Συντ. που αφορά δάση κατεστραμμένα με τα κριτήρια του άρθρου 24 που αφορά βιώσιμα δάση- το θέμα σήμερα τίθεται επιτακτικά και πρέπει να επανεξεταστεί. Υπεύθυνοι δε για να το επανεξετάσουν είναι αφενός ο νομοθέτης που εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ τις σχετικές διατάξεις και αφετέρου η δημόσια Διοίκηση που τις εφαρμόζει αδειοδοτώντας καθημερινά ΑΠΕ σε εδάφη καμένα και κατεστραμμένα.
Και αυτό ακριβώς ζητούν οι προσφεύγοντες με την αίτησή τους από το Δικαστήριο: να διαγνώσει προς τον νομοθέτη και τη διοίκηση πως ο νόμος που επέτρεψε την εγκατάσταση αιολικών σταθμών σε καμένες εκτάσεις είναι αποδεδειγμένα ανίσχυρος και μη εφαρμόσιμος.
Δεν μπορούν άλλωστε να αγνοούνται και νεότερα νομοθετήματα αμέσου εφαρμογής, όπως ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 841/2018 που έθεσε τη δασοπονία ως βασικό μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων και ο Κανονισμός Αποκατάστασης της φύσης με ορίζοντα το 2030, που απαγορεύει την περαιτέρω υποβάθμιση των χερσαίων -δασικών και ορεινών- οικοσυστημάτων.
Οι αιτούντες δεν μιλούν μόνο για τον εαυτό τους. Είναι η φωνή των χιλιάδων πλασμάτων του δάσους που χάνονται κάθε χρόνο από τις φωτιές και που το μόνο που ζητούν από εμάς, και κυρίως από την ελληνική Δικαιοσύνη σήμερα, είναι να τους επιτρέψουμε να αναγεννηθούν και να υπάρξουν. Ευχόμαστε αυτή η φωνή να φτάσει πολύ ψηλά, να εισακουστεί και να δικαιωθεί!
Η υπόθεση ενδέχεται να παραπεμφθεί στην Ολομέλεια του Δικαστηρίου λόγω του ότι αφορά προηγούμενη νομολογία της Ολομέλειας αλλά και αμιγές ζήτημα αντισυνταγματικότητας νόμου.
Σχετικά άρθρα:
Τ. Σαραντής: Κρίνεται στο ΣτΕ η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε καμένες, αναδασωτέες εκτάσεις – Όλο το χρονικό της υπόθεσης
Σ. Παυλάκη, Νομικά ζητήματα από την εγκατάσταση αιολικών σταθμών σε αναδασωτέες εκτάσεις
